هدف این جستار، نشان دادن امکان و ضرورت نودولت شهرگرایی به عنوان صورتی نوین از دموکراسی است، صورتی نوین از دموکراسی که در آن، شهر و شهروندی در پرتو «قلمروزدایی» و تکثرگرایی جماعت گرایانه، صورتی ذهنی و فرهنگی به جای کالبدی-تمدنی می یابند. در این مقاله، نودولت شهرگرایی چنین معرفی شده است: عبور از مفاهیم خودی و غیرخودی، عبور از جهان سلسله مراتبی و عمودی به جهان افقی، غیرسرزمینی بودن یا ذهنی-فرهنگی بودن، تعدیل لیبرالیسم به سبب تفردگرایی مفرط با استمداد از نگاه جماعت گرایانه، تاکید بر مفهوم «اصالت» یا «ارزشمندی تفاوت» فرای مفهوم «کرامت»، افول مفاهیم کلانی چون جامعه و تولد و تکثر جماعت به جای آن. نودولت شهرگرایی، در بستر جماعت گرایانه و با نگاه جهانی شدن، در عین اذعان به مشروعیت خرده فرهنگ ها و فرهنگ های محلی و سنتی، نگاهی غیرفیزیکی و غیرکالبدی به مقوله شهر و شهری شدن افکنده است. پرسش مقاله این است که چگونه می توان به تفاهم میان مفهوم شهروندی مسوولانه و حقوق بشر کنونی رسید؟ فرضیه در قبال این پرسش آن است که در پرتو قلمروزدایی از شهر و مفهوم شهروندی، می توان به تفاهم مزبور رسید. چارچوب نظری این مقاله، «نظریه بدن بدون اندام» ژیل دلوز بوده و روش آن، تحلیلی-توصیفی با استفاده از داده های کتابخانه ای است. قلمروزدایی در این مقاله، از آنجایی که با اصالت «تفاوت» و پذیرش «تخاصم» ملازم شده است، اتهام کارل اشمیت به لیبرالیسم را مبنی بر آن که لیبرالیسم با قلمروزدایی و جهان وطن گرایی، تخاصم را مرز زدوده و بنابراین وسیع تر می کند، نمی پذیرد و بر خود وارد نمی داند.

در جهت رفع مشکلات ناشی از فرسودگی و زوال مراکز شهری و گسترش افقی شهرها جنبش نوشهرگرایی بـه وجـود آمـد. نوشهرگرایی مجموعه ای از عوامل توسـعه ای بـرای ایجاد جوامع بهینه و جذاب تر است. با توجه به مشکلات و مسایل عدیده ای که از گسترش افقی و پراکنده شهر شیراز حادث شده است، استفاده از دیدگاه های نظری شهرگرایی جدی و نمونه های موفق اجرا شده در کشورهای توسعه یافته, میتواند در اصلاح و ارایه الگوی بومی شهرسازی موثر باشد. هدف این مقاله باز تعریف و کاربست اصول و معیارهای شهرگرایی جدید در راستای ملاحظات بومی شهر است. سوال اصلی مقاله این است که اصول و معیارهای نوشهر گرایی با توجه به ملاحظات بومی و محلی چگونه قابل تبیین و باز تعریف است؟ روش انجام این مقاله توصیفی تحلیلی است. نتایج مقاله نشان می دهد که برنامه ریزی و طراحی کالبدی احداث یک شهرک جدید بر اساس شهرگرایی جدید و تعیین ضوابط و مقررات مربوط به آن براساس ملاحظات بومی الگوی مناسبی برای شهرسازی به دست دهد.

نظریه شهرگرایی جدید در دهه های اخیر و در پاسخ به مشکلات متعدد شهری قرن بیستم و با هدف ایجاد شهرهای سرزنده، جمع و جور، متنوع و مطلوب از نظر کار، پیاده روی، زندگی و گزینه های حمل و نقل شکل گرفت. نظر به اقبال گسترده این نظریه در میان پژوهشگران ایرانی هدف پژوهش حاضر سنجش پایداری محله های ارگانیک و برنامه ریزی شده مشهد بر اساس شاخص های فضایی-کالبدی شهرگرایی جدید می باشد. در این راستا دو محله راه آهن (محله ارگانیگ) و فاز دوم رضاشهر (محله برنامه ریزی شده) برای بررسی و مطالعه انتخاب شدند. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و جهت ارزیابی پایداری محله های مورد نظر از مدل ترکیبی AHP و نرم افزار GIS استفاده شده است. بر این اساس مدل سنجش پایداری مورد استفاده در قالب 7 شاخص فضایی-کالبدی (نوع معبر، عرض پیاده رو، کاربری، وسعت قطعات، دسترسی به مرکز محله، تعداد طبقات و دسترسی به حمل و نقل عمومی) بصورت سلسله مراتبی ایجاد گردید. نتایج پژوهش نشان می دهد 81/ 67 % از وسعت محله رضاشهر از پایداری متوسط به بالا برخوردار است و 19/ 32% فاقد پایداری می باشد. در محله راه آهن ارقام فوق به ترتیب پایداری و ناپایداری عبارتند از 71/69 % و 29/30%. بنابراین طبق شاخص های فضایی-کالبدی شهرگرایی جدید، اگرچه دو محله مورد بررسی تفاوت اندکی دارند اما در مجموع محله رضاشهر نسبت به محله قدیمی راه آهن ناپایدارتر است. از این رو می توان گفت محله های قدیمی ایران، قرابت بیشتری با اصول شهرگرایی جدید دارند و به بیان دیگر شهرسازی سنتی و ارگانیک بستر مناسب تری برای بکارگیری رویکرد شهرگرایی جدید می باشد که می توان در قالب بازآفرینی شهری رویکرد مذکور را بکارگرفت.

هدف این جستار این است که نشان دهد با توجه به رشد فزاینده شهرنشینی در شهر سردشت، ساکنان این شهر تا چه حد شهرگرا هستند و رشد شهرگرایی آن ها از چه عواملی تاثیر می پذیرد. از دیدگاه جبرگرایی، با توجه به افزایش شهرنشینی در این شهر می توان فرض کرد ساکنان آن دارای شیوه زندگی شهرگرایی هستند، اما میزان آن در همه افراد یکسان نیست و بر اساس دیدگاه ترکیبی بسته به ویژگی های افراد میزان شهرگرایی آن ها متفاوت است. مطالعه ما به روش پیمایشی انجام شده است و داده های تحقیق نشان می دهد که بیشتر افراد از نظر میزان شهرگرایی در وضعیت متوسط قرار دارند. همچنین تعداد افرادی که شهرگرایی پایینی دارند یا به عبارتی دیگر، شهرگرا نیستند، کم نیست و از میان ویژگی های افراد بیشتر متغیرهای سن، سابقه زندگی در روستا و سطح تحصیلات قادرند تغییرات شهرگرایی را تبیین کنند. ارزش این مطالعه از آن جهت است که می توان بر اساس نتایج آن وضعیت یکی از متغیرهای مهم توسعه یافتگی، مانند شهرنشینی و پیامدهای آن، را در شهرهای مناطق کردنشین روشن کرد.

پیشگفتار کتاب "شهرگرایی نوین" "پیترکتز" نویسنده آن اشاره می نماید طراحی شهری جدید حرکتی است که در حال شکل گرفتن است و به نام برنامه ریزی "نئو - سنتی" خوانده می شود."پیترکتز" شهرگرایی نوین را به عنوان حرکتی مطرح می کند که ارتباط وسیعی با تلاش های برنامه ریزی آینده کشورش دارد. او بسیاری از زیان های الگوی جریان توسعه به شکل بی نظم را بیان می کند و جمع شدن و گردآمدن مردم را به جهت رفع بحران منابع، آب، غذا، بنادر، مراکز راه آهن و مراکز اشتغال متذکر می شود. تجمع نمودن اشتباهات و بیماری ها را از گرفتاری های مرکز شهرها در گذشته می داند که دلایل کافی جهت ترک شهرها به شمار می روند، مادامی که این روش جدید زندگی، امتیازات فراوانی دارد، پراکندگی جوامع منفک دوستی ها و از بین بردن پیوندهای اجتماعی را به دنبال می آورد. به نحوی که با پیشرفت شبکه های فیزیکی و الکترونیکی (بزرگراه ها، مخابرات ...) جوامع متلاشی شده ایی داریم و این شبکه ها دریغا که جانشین صحیح و مناسبی برای جامعه ما محسوب نمی شوند...

مقدمه سیاست های شهری، از جمله حوزه های مطالعاتی است که از دهه 1960، توجه جغرافیدانان سیاسی را به خود جلب کرده و از اواسط دهه 1990، ظهور رویکردهای تخصصی مانند جغرافیای سیاسی شهری و ژیوپلیتییک شهری وارد حوزه جغرافیای سیاسی شده و جغرافیدانان به ارایه نظریات و دیدگاه های تخصصی در این زمینه مشغول شده اند. سیری در اندیشه فیلسوفان معروف، نشان دهنده توجه متقدمان به شهر و سیاست است. آنها شهر را به مثابه یک جامعه سیاسی مورد مطالعه قرار می دادند که در آنجا طبیعت بالقوه آدمی می تواند فعلیت یابد و از کمال برخوردار شود. بنابراین، مطالعه شهر در دوره های زمانی بیشتر بر محور سیاست و برنامه ریزی های سیاسی بوده است؛ چون شهر، مکان و بستر رشد انسان در نظر گرفته می شده است. در این مطالعه مروری، به بررسی مسایل سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شهر و شهرگرایی در جغرافیای سیاسی در سطح خرد، پرداخته شد. نتیجه گیری مطالعه روابط متقابل سیاست و فضای شهر، در توسعه جغرافیای سیاسی و گسترش مطالعات جغرافیدانان سیاسی حایز اهمیت بسیاری است. از نظر جغرافیدانان سیاسی، شهر و شهروند به مثابه بازیگران اصلی تغییر دامنه قدرت و قلمرو حکمرانی کشورها در جهان هستند. در واقع، کشورهای توسعه یافته همان میزبانان شهرهای جهانی هستند. امروزه کلیدی ترین تصمیمات در ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در مقیاس شهری، گرفته می شود؛ یعنی جایی که قدرت تمرکز دارد و در نهایت به ساختارهای متغیر در اقتصاد و سیاست جهانی راه می یابد.

قریب به یک و نیم قرن از شهرسازی مدرن در گستره گیتی می گذرد و سیر تحولات صورت گرفته و اندیشه ها و نظریات متعدد در این حوزه و سرعت تغییرات، امکان دستیابی به ویژگی ها و اصول ثابت در این دوران را سلب نموده است. بروز نحله های مختلف در این عرصه و شکل گیری پی در پی طرح های اجرایی ناشی از این تفکرات، فرصت داشتن یک جمع بندی مناسب را فراهم نیاورده است. با مراجعه به آرا و نظریات نوآوران آغازین، این امکان فراهم می گردد تا اصول ثابت و معنایی روشن از مفاهیم نو حاصل گردد. در این مقاله با کاوشی جدی در اثر سترگ اندیشمند شهیر آلمانی یوهان ولفگانگ فون گوته یعنی نمایشنامه فاوست، سعی شده تا الگویی در این رابطه معرفی گردد و سپس شواهد موجود بر اساس این الگو دسته بندی شود. الگویی که در این نوشتار از آن تحت عنوان "الگوی فاوستی توسعه" سخن به میان آمده است.

تحلیل الگوی محله در طراحی شهرهای جدید، بویژه «واحد همسایگی» به عنوان الگویی عام و تاثیر آن بر رویکردهای اخیر طراحی محله و مجموعه های مسکونی، موضوع این مقاله است. اهمیت تحلیل الگوهای عام طراحی و مبانی نظری شکل گیری آنها به دلیل تاثیراتی است که بر طراحی مناطق مسکونی شهرها در سراسر دنیا گذاشته اند. پرسش اصلی این است که آیا راه حل های اخیر طراحی که با نام های گوناگون در نقاط مختلف جهان ابداع شده اند، در معیارهای اصلی، تفاوت عمده ای با الگوهای اولیه دارند؟ اگر چنین تفاوت معناداری وجود ندارد، چه تفاوت هایی این الگوها را از یکدیگر متمایز و آنها را با شرایط زندگی امروز قابل تطبیق می سازد؟ تحلیل مقایسه ای الگوهای نیمه اول قرن بیستم و معادل های آنها در نیمه دوم این قرن، نشان می دهد که مبانی اصلی و معیارهای تعریف کننده الگوهای عام که در مقیاس گسترده ای در سراسر جهان استفاده شده اند، مشترکات فراوانی دارند. ضمن اینکه بسیاری از اصول الگوهای عام اولیه هنوز در طراحی مجموعه های مسکونی معتبر و قابل استفاده اند، ویژگی های فرهنگی و مکانی، پیشینه تاریخی و شرایط اجتماعی از عوامل مهم تشخیص و تمایز مجموعه ها در شهرها و کشورهای مختلف اند. مجموعه این ویژگی ها به همراه عوامل موثر در ارتقای کیفیت زندگی، تعیین کننده معیارهای طراحی و ساخت مجموعه های مسکونی امروزند.